ÖZDİL’İN    TARİHÇESİ*

                                                                 Mehmet AKPINAR **      

                                                             KTÜ Fatih Eğitim Fakültesi  

Öğretim Görevlisi 

                   Karadeniz’in  en  eski  yerleşim  merkezlerinden   birinin  Trabzon  olduğu  bilinmektedir.  Trabzon  yerleşim  merkezi   olması  yanında  kültür,  ticaret  ve  din  açısından  önemli  bir  şehirdir.  Şüphesiz  bu  tarihi  zenginlik  şehir  merkezi   dışında  da  kendini  gösterir.                  

                    Trabzon  şehir  merkezi  dışında  köklü  bir  tarihi  mirasa  sahip  olan  yerlerden  biri  de   Özdil’dir.  Özdil  Anadolu’nun  Türkleşme  aşamalarına  paralel  olarak  Türkleşmiştir. 1025  yılında  Anadolu’nun   keşfini  yapan  Tuğrul  ve  Çağrı  Beyler’in  Kafkasları  aşarak  Trabzon’na  gelip  Yomra’nın   Oğuz–Uz-Özdil  Köyünde  konakladıkları  bilinmektedir.   Bu  tarihi  tespit  bize  Özdil’in,  Trabzon  şehir  merkezinden  446  yıl  önce  Türklerin  yerleşim  merkezi  olduğunu  gösterir.  Köyün  adının  Uzmesohor  (=Oğuzların  orta-merkez  köyü)  olması  bu  tarihi  gerçeği 

desteklemektedir. 

                  Bilindiği  gibi  Bizanslılar  Oğuz  Türklerine  “Uz”  adını  Oğuz  boyları  arasından  özellikle  Çepniler,  Karadeniz  bölgesine  yoğun  olarak  gelip  yerleşen  ve  yörenin  Türkleşmesini  sağlayan  en  önemli  bir  boydur.  Çepniler  toprağa  bağlı  ve  tımar  sahibi  olarak  yaşamaktaydılar. 

                    Trabzon’a  gelen  Çepnilere  verilen  tımarlar  arasında  Yomra  ve  çevresinin  de  yer  aldığı  belirtilmektedir.  Muhtemeldir  ki  Yomra’ya  bağlı  en  önemli  yerleşim  yeri  olan  Özdil  bu  topraklar  arasında  yer  almaktaydı.  Bugün  Çepni  ismiyle  anılan  yer  ve  sülâle  adları,  bizlere  yörede  Çepni  kalıntılarının  günümüze  kadar  yaşadığını  gösterir.

                Fatih’in  Trabzon’u   fethinden  (1461)  sonra  bölgenin  Türkleşmesi ve Müslümanlaşması  hızlanmıştır.  Türk  fetih  politikası  gereğince,  bölgenin  Türkleşmesinin  tamamlanması  amacıyla  Trabzon  bölgesindeki  Rum  halkı  başka  bölgelere  zorunlu  göç  ettirilirken  Trabzon’a,  Osmanlı  topraklarına  yeni  katılan  Konya  Karaman  oğullarından  da  bir  kısım  halk  yerleşmiştir.  Böylece  Trabzon  şehir  surları  dışında  var  olan  Türk  nüfusu  daha  da  hakim  konuma  getirilmiştir.

                    Bölgemiz  hakkında  ilk  idari  yapılanmaya  ait  bilgiler,  Faruk  Sümer’in  “Çepniler”  adlı  eserinde  şu  şekilde  yer  almaktadır.  1515 (H.921)  yılında  yazılan  Trabzon  Sancağı  defterinde,  sancağın  idari  taksimatı  nahiye  esasına  göre  düzenlenmiştir.  Yomra,  Sürmene,  Of,   Atina (Pazar),  Arhavi,  Laz,  İskele,  Vilayeti  Yakabit,  Çoruk’a  bağlı  nahiyei  Koniya   Trabzon’un  doğusunda  yer  alan  nahiyelerdir.

                   Yomra  yıllığında  ise  Yomra’nın  nahiye  oluşu  Yavuz  zamanına  rastladığı  belirtildikten  sonra  şu  bilgiler  verilmektedir.  “Yomra  bu  tarihte  bir  zeametti  ve  Sinan  Çavuş  tasarrufunda  serbest  bir  şekilde  idi.  Yomra  seraskeri  ise  Tacettin  Divane  adında  biriydi.  Serbest  tımara  sahipti.  Yomra’ya  bağlı  Hara,  Varvara,  Dirona,  Kohali,  Uz  (Özdil)  köylerinde  de  bir  hissesi  bulunmaktaydı.”

                   Bu  tarihten  sonraki  dönemlerde  de  bölgemize  Türk  toplulukları  gelip  yerleşmiştir.  Bunlardan  en  önemli  grup,  Yavuz  tarafından  Maraş ve Halep  bölgesi  Osmanlıların  eline  geçince,  Şii  baskısı  altında  bulunan  bir  kısım  Sünni  Türk,  Yavuz’un  daha  önce  valilik  yaptığı  bölgemize  yerleştirilmiştir. 

                    Fetihten  sonra  gelen  toplulukların  bir  bölümü  önce  Of  ve  çevresine,  sonra  da  bölgemize  yerleşmişlerdir.   Yomra  Trabzon’un  doğudaki  en  yakın  nahiyesi  olduğundan,  Trabzon  ile  ilgili  her  türlü  olayın  içinde  Yomra  halkını  da  görmekteyiz.

                    Trabzon  Şer’iyye  sicillerini  incelediğimizde  Özdil  ile  ilgili  bir  çok  mahkeme  kararına  rastlamamız  mümkündür.  Kasabamızın  tarihine  de  ışık  tutması  açısından  bunlardan  birini  örnek  vermek  istiyorum.  Özdil  halkının  yaylacılık  amacıyla  yazları  gittiği,  Özdil’e  tapulu  bulunan  Alacaçayır  yaylası  ile  Gümüşhane  Ekiz  Köyü  Şephane  mezrası  arasında  arazi  konusundaki  anlaşmazlığın  çözümü  ile  ilgili  olarak  1664  (R.1080)  de  ilam  emrinin  çıkarılmış  olduğunu  görmekteyiz.  Bu  ilâm,  bize  Uzmesohor  (Özdil)’un  kuruluşunun  çok  eski  bir  tarihe  kadar  indiğini  göstermesi  açısından  önemlidir.

                  Özdil  halkının,  Osmanlı  Devletinin  son  dönem  sıkıntılarına  da  ortak  olduğunu  görmekteyiz.  Birinci  Dünya  savaşında  yöre  halkı  aktif  bir  şekilde  savaşın  içinde  yer  almıştır.  Nisan  1916’da  başlayan  Rus  işgali  sırasında  muhacirliğin  acı  ve  çileli  günlerini  görmüştür.  Millî  Mücadeleye  üst  düzey  yöneticiler  vermiş  ve  aktif  rol  almıştır.  Bunların  en  önemlisi  1.  mecliste  de  Atatürk’ün  yanında  yer  alan  Alay  İmamı  Hasan  (Ayyıldız)’dır.

                   Birinci  Dünya  savaşı  ve  sonrasında  bölge  halkı  her  türlü  zorluğu  yaşamıştır.  Cumhuriyetin  ilanından  sonra  yörenin  tarım  bölgesi  olmayışı  halkı  yeni  bir  ekonomik  zorlukla  baş  başa  bırakmıştır.  Bu  gün  yöremizde  yaşanan  güzel  günlere  çetin  ve  uzun  mücadeleler  sonunda  ulaşılmıştır.

                    Özdil,  1987  Haziran’ında  belediye  teşkilatı   kurularak  kasaba  (belde)  olmuştur.

  * Özdil  Çok  Programlı  Lisesi  Tanıtım  Dergisi   1999  adlı  yayından  aynen  alınmıştır.

**KTÜ   Fatih  Eğitim  Fakültesi   Sosyal  Bilgiler  Eğitimi  Ana  Bilim  Dalı  Öğretim  Görevlisi.

KAYNAKLAR   : 1-)  Faruk  Sümer   :   Oğuzlar

                              2-)  Faruk  Sümer    :   Çepniler

                              3-)  Komisyon         :   Yomra  Yıllığı

                              4-)  Hatıralar            :   Mahalli  derleme

                             5-)  Alptekin  Müderrisoğlu   :    Kurtuluş  Savaşının  mali  kaynakları. Ankara     

                                   1990

                              6-)  1.Dünya  Harbinde  Kafkas  Cephesi   :   Genel  Kurmay  Basımevi   1993

                              7-)  Doç. Dr. Mesut  Çapa     :    Pontus   Meselesi,  Trabzon  ve  Giresun’da     

                                     Millî  Mücadele.  Türk  Kültürü  Araştırma  Enstitüsü  Yayın  Nu.  135      

                                     Ankara   1993         

                              8-)  Mahmut  Goloğlu  : Millî  Mücadele’de  Trabzon ve M.Kemal  Paşa.  KTÜ

                                    1981